Inzichten en tips

Helpen pillen tegen spreekangst?

Farah Nobbe 2 december 2024

Middelen zoals bètablokkers kunnen bij sommige mensen lichamelijke symptomen van spreekangst, zoals hartkloppingen en trillen, verminderen. Ze nemen de onderliggende angst meestal niet weg. Voor een duurzame aanpak zijn oefenen, exposure en het veranderen van vermijdings- en veiligheidsgedrag belangrijker.

Ik schat dat van de vijf deelnemers aan een spreekangsttraining, er gemiddeld één deelnemer pillen tegen spreekangst slikt. Zo iemand vertelt bij het kennismakingsrondje vaak gewoon naar de huisarts te zijn gestapt. Die schrijft na het woord ‘spreekangst’ regelmatig een recept voor bètablokkers uit.

Het grappige is dat ik meteen bij de andere deelnemers hoopvolle blikken zie:

“Wat? Pillen tegen spreekangst? Waar kan ik die krijgen?”

Ze bedenken zich dan meestal niet dat de gebruiker van de pillen óók in dezelfde spreekangsttraining zit. Kennelijk is het dus niet de definitieve oplossing.

Wat zijn pillen tegen spreekangst en hoe werken ze?

De pillen die deelnemers in onze trainingen noemen zijn meestal bètablokkers, zoals propranolol. Deze pilletjes zorgen ervoor dat het stresshormoon adrenaline minder goed zijn werk kan doen. Hierdoor verlaagt de bloeddruk, vertraagt de hartslag en vermindert de zuurstofbehoefte van het hart. Het doel van een bètablokker is dat je hart minder hard hoeft te werken en fysieke verschijnselen zoals trillen, zweten, hartkloppingen en buiten adem raken minder voorkomen.

Bètablokkers zijn oorspronkelijk ontwikkeld voor cardiovasculaire toepassingen bij aandoeningen zoals hoge bloeddruk, hartritmestoornissen en bepaalde hartziekten. In de Nederlandse productinformatie van propranolol staan onder meer cardiovasculaire aandoeningen, tremor en migraine als indicaties vermeld.
Dat huisartsen soms bètablokkers regelmatig voorschrijven bij spreekangst is heel begrijpelijk. Voor een incidentele situatie kunnen bètablokkers de meest hinderlijke lichamelijke symptomen bij veel mensen effectief verminderen.

Nu ben ik zelf heel erg van de ‘als het werkt, werkt het’-school. Als jij eens in de zoveel jaar een presentatie moet geven, wat fantastisch goed gaat met een pilletje, waarom niet?

Alleen werken de meeste mensen die wij tegenkomen in een omgeving waar er veel vaker gepresenteerd moet worden. En soms worden ze zelfs geacht onverwachts een spontaan praatje te houden.

In die gevallen ontstaat er vaak extra stress rondom de pillen:

  • Wanneer slik je wel?
  • Wanneer niet?
  • Wat doe je als je onverwachts moet presenteren?
  • Wat als je het pilletje vergeten bent?

Helpen bètablokkers echt tegen spreekangst?

Naast dat iedere medicatie kans geeft op bijwerkingen, is er nog een ernstig nadeel. Wat ik vrijwel nooit hoor, is dat de spreekangst van deelnemers door de jaren heen minder wordt door het slikken van pillen.

Dat is op het eerste gezicht vreemd. Je presentaties verlopen immers relatief rustig. Waarom daalt de angst dan toch niet? Een recente systematische review sluit aan bij deze observatie: bètablokkers kunnen lichamelijke verschijnselen van spanning verminderen, maar er is geen robuust bewijs dat ze de onderliggende angst duurzaam verminderen.

Het effect lijkt vooral zichtbaar in de lichamelijke stressreactie en veel minder in het veranderen van de angst zelf.

Dit herken ik uit mijn praktijk. Veel deelnemers beschrijven een vreemde tegenstelling. Ze zijn fysiek relatief rustig, maar staan mentaal nog steeds doodsangsten uit.

Ze hebben nog steeds last van een verkeerde aandachtsverdeling, wat volgens ons één van de belangrijkste oorzaken van spreekangst is. Daardoor blijft de waarneming vernauwd. Ze voelen zich angstig en onveilig, alleen reageert hun lichaam minder heftig.

Wat doen pillen tegen spreekangst met je zelfvertrouwen?

Binnen de cognitieve gedragstherapie bestaat het begrip ‘veiligheidsgedrag’. Dat zijn alle dingen die mensen doen om zich tijdelijk veiliger te voelen, bijvoorbeeld:

  • eindeloos voorbereiden;
  • vastklampen aan spiekbriefjes;
  • oogcontact vermijden;
  • vragen proberen te voorkomen;
  • of uitsluitend presenteren met behulp van een pil.

Het lastige van veiligheidsgedrag is dat je nooit volledig ontdekt wat er zou gebeuren zonder dat hulpmiddel. Daardoor krijgt het brein onvoldoende bewijs dat presenteren misschien al lang veilig genoeg is.

Uit onderzoek naar sociale angst en veiligheidsgedrag weten we dat veiligheidsgedrag een belangrijke factor kan zijn in het voortbestaan van angstklachten. Daarom leggen moderne behandelingen zoveel nadruk op exposure, oefenen en het geleidelijk verminderen van vermijdings- en veiligheidsgedrag.

Opvallend genoeg ligt ook binnen de reguliere gezondheidszorg de nadruk tegenwoordig steeds meer op leren omgaan met angst in plaats van uitsluitend op medicatie. Dat zie je terug in de NHG-Standaard Angst:

  • psycho-educatie;
  • cognitief-gedragstherapeutische technieken;
  • exposure;
  • het doorbreken van vermijdingsgedrag;
  • het leren verdragen van spanning.

Met andere woorden: vooral gedragsverandering en het opbouwen van nieuwe ervaringen.

Als je iets tegen spreekangst slikt, lever je jezelf nóg een bewijs dat je het niet kunt. Kennelijk ben je een hopeloos geval. Komt ook nooit meer goed denk je, want stoppen met het pilletje is ook geen optie. Al met al een fantastische manier om je angsten nog ’s een flinke zwieperd te geven.

Dus in plaats van dat je zelfvertrouwen toeneemt omdat het je lukt om door de pillen met een min of meer normale hartslag te presenteren, zie ik in mijn praktijk eigenlijk dat pillen vaak voor een verergering van de spreekangst zorgen.

Wat gebeurt er als spreekangst ondanks medicatie blijft bestaan?

Stel je slikt al jaren pillen tegen je spreekangst. Toch voel je nog steeds gespannen en oncomfortabel als het op presenteren aankomt. Wat is dan nog de stap die overblijft? Sommige mensen nemen rigoureuze maatregelen en nemen ontslag.

Ik spreek regelmatig mensen die precies dat gedaan hebben.

Ontslag genomen bij die ontzettend leuke baan waarvoor je naar Londen moest vliegen om een presentatie te geven.

Toch die positie in de Raad van Bestuur geweigerd omdat je dan niet meer onder de praatjes uit kunt.

Wat is een duurzame oplossing voor spreekangst?

Heel erg jammer. En vooral onnodig. Spreekangst is namelijk in de meeste gevallen geen probleem in de persoonlijkheid. Of een kwestie van verkeerde genen. Bijna altijd is spreekangst het gevolg van het hanteren van een verkeerde strategie tijdens het presenteren.

Die strategie veroorzaakt een vervelende lichamelijke reactie, waarna de angst zichzelf steeds verder versterkt. De oplossing zit daarom meestal niet in het veranderen van je persoonlijkheid. Ook niet in het wegslikken van de lichamelijke reactie. De oplossing zit in het aanleren van nieuwe strategieën.

De oplossing zit ‘m niet in het veranderen van je persoonlijkheid of het wegslikken van de fysieke reactie, maar in het aanleren van nieuwe strategieën. Als je die nieuwe strategieën toegewijd oefent (vergelijk het met het oefenen van je backhand bij tennissen), passen de lichamelijke reacties zich vanzelf aan.

Dat oefenen kost tijd en moeite. Maar dan kun je wel zonder je tas driedubbel te checken naar je werk. En die leuke baan houden. En in het bestuur. Zonder pilletje.

Over de auteur

Farah Nobbe is management partner van Nobbe Mieras en trainer en expert in spreken in het openbaar en spreekangst. Vanuit jarenlange praktijkervaring helpt zij professionals om niet alleen lichamelijke spanning te beheersen, maar vooral nieuwe presentatie strategieën aan te leren en met meer vertrouwen voor een groep te staan.

Voor meer informatie over spreekangst, klik hier voor onze training Presenteren zonder Spreekangst.

Blijf op de hoogte

Nieuwe inzichten, boeiende analyses en praktische presentatietips.

Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

We versturen geen spam, opzeggen is altijd mogelijk.