Onderzoek naar beeldvorming op de Nederlandse werkvloer: dit zijn de belangrijkste inzichten

Hoe kijken collega’s eigenlijk naar elkaar? Om die vraag te beantwoorden startten de Universiteit Utrecht en Nobbe Mieras trainingen een onderzoek naar stereotype beeldvorming in de samenleving en op de Nederlandse werkvloer. De resultaten laten zien dat we verschillende groepen op voorhand anders beoordelen op warmte en competentie. Hoewel die verschillen binnen organisaties kleiner zijn dan in de samenleving als geheel, verdwijnen ze niet.

Hoe dit onderzoek begon

Tijdens het schrijven van het boek ‘Meestersprekers’ merkten Farah Nobbe en Natalie Mieras iets bijzonders op. Voor interviews benaderden zij tientallen invloedrijke sprekers, zowel mannen als vrouwen. Vrijwel alle mannen reageerden direct enthousiast. Bij de vrouwen lag dat anders: zij twijfelden en aarzelden om geïnterviewd te worden als ‘Meesterspreker’.

Die ervaring riep een vraag op die veel groter bleek dan alleen de wereld van het spreken: welke rol speelt beeldvorming in hoe we onszelf én anderen beoordelen?

Die vraag vormde het begin van een samenwerking met onderzoekers van de Universiteit Utrecht en uiteindelijk van een grootschalig onderzoek naar stereotype beeldvorming op de Nederlandse werkvloer.

Waarom was dit onderzoek nodig?

Er bestaat internationaal veel wetenschappelijk onderzoek naar stereotype beeldvorming. Toch was er opvallend weinig bekend over hoe Nederlanders verschillende groepen op de werkvloer zien.

Om daar verandering in te brengen sloegen Nobbe Mieras trainingen en de Universiteit Utrecht de handen ineen. Onder leiding van prof. dr. Naomi Ellemers en dr. Félice van Nunspeet werd onderzocht welke stereotype beelden leven binnen Nederlandse organisaties.

Daarbij maakten de onderzoekers gebruik van het internationaal bekende Stereotype Content Model van prof. dr. Susan Fiske van Princeton University.

Welke organisaties deden mee?

Om een representatief beeld te krijgen, namen medewerkers uit verschillende toonaangevende Nederlandse organisaties deel aan het onderzoek.

De onderzoeksgegevens werden geanonimiseerd verwerkt, zodat individuele organisaties of respondenten niet herkenbaar zijn.

Hoe is het onderzoek uitgevoerd?

De onderzoekers vroegen medewerkers hoe zij denken dat verschillende groepen in Nederland worden gezien én hoe diezelfde groepen binnen de eigen organisatie worden bekeken.

Daarbij ging het om tien groepen:

• mannen;
• vrouwen;
• lager opgeleiden;
• hoger opgeleiden;
• mensen met een migratieachtergrond;
• mensen zonder migratieachtergrond;
• heteroseksuelen;
• niet-heteroseksuelen;
• jongvolwassenen;
• mensen van middelbare leeftijd.

De deelnemers beschreven deze groepen aan de hand van twintig eigenschappen, zoals slim, vriendelijk, eerlijk en assertief.

Vervolgens werden alle antwoorden verwerkt in twee zogenaamde Stereotype Content Maps. Daarin kreeg iedere groep een plek op twee dimensies:

Warmte (betrouwbaarheid)
Competentie (bekwaamheid)

De eerste Map laat zien hoe Nederlanders denken dat deze groepen in de samenleving worden gezien. De tweede laat zien hoe medewerkers denken dat dezelfde groepen binnen hun eigen organisatie worden bekeken.

Dit zijn de belangrijkste inzichten

De onderzoeksresultaten laten zien dat stereotype beeldvorming ook op de Nederlandse werkvloer aanwezig is.

Vrouwen worden gemiddeld als warmer gezien dan mannen
Deelnemers schatten in dat vrouwen gemiddeld hoger scoren op warmte dan mannen. Dat betekent dat zij vaker worden geassocieerd met eigenschappen als vriendelijk, behulpzaam en betrokken.

Heteroseksuelen worden als competenter gezien dan niet-heteroseksuelen
Ook seksuele oriëntatie blijkt invloed te hebben op stereotype beeldvorming. Heteroseksuelen worden gemiddeld als competenter beoordeeld dan niet-heteroseksuelen.

Mensen met een migratieachtergrond worden als minder competent gezien
Een van de meest opvallende uitkomsten is dat mensen met een migratieachtergrond gemiddeld lager worden ingeschat op competentie dan mensen zonder migratieachtergrond.

Binnen organisaties zijn stereotypen kleiner, maar niet verdwenen
Veel deelnemers denken dat hun eigen organisatie inclusiever is dan de samenleving als geheel.

De onderzoekers zagen inderdaad dat de verschillen binnen organisaties kleiner zijn. Toch bleven dezelfde patronen zichtbaar.

Zoals prof. dr. Naomi Ellemers aangeeft:
“De relatieve verschillen zijn in de eigen organisatie kleiner, maar ze zijn er nog altijd.”

Waarom zijn deze inzichten belangrijk?

Volgens dr. Félice van Nunspeet lijken de verschillen misschien subtiel, maar zijn de gevolgen reëel.

Stereotype beelden kunnen invloed hebben op de verwachtingen die collega’s van elkaar hebben. Daarmee kunnen ze ook een rol spelen bij het aannemen van nieuwe medewerkers, beoordelingen, promoties en de verdeling van verantwoordelijkheden. Juist omdat deze processen grotendeels onbewust verlopen, zijn ze lastig te herkennen.

Bekijk de onderzoekers aan het woord

met professionals over de betekenis van stereotype beeldvorming voor organisaties.

Hieronder kun je de verschillende video’s terugkijken.

Keynote en paneldiscussie

Videoboodschap van prof. dr. Susan Fiske

In de media

Het onderzoek kreeg ook aandacht in diverse landelijke media.

Ook in de media kreeg het onderzoek veel aandacht. Lees hier wat Het Parool, MT Spout en Nu.nl erover schreven.

Meer weten?

Ben je benieuwd wat stereotype beeldvorming betekent voor jouw organisatie of wil je weten hoe je deze inzichten kunt vertalen naar de praktijk door middel van een lezing, workshop of training Inclusief Leiderschap (https://www.nobbemieras.nl/leiderschapstraining/inclusief-leiderschap/) ? Neem gerust contact op met Nobbe Mieras trainingen. We denken graag met je mee.

Of lees het uitgebreide verslag van het onderzoek in 2024: https://www.nobbemieras.nl/blog/beeldvorming-op-de-nederlandse-werkvloer-hoe-we-elkaar-echt-zien/