Nobbe Mieras participeerde in het onderzoek ‘Sociale beeldvorming op de werkvloer’, dat werd uitgevoerd door de onderzoeksgroep Organisatiegedrag van de Universiteit Utrecht, onder leiding van prof. dr. Naomi Ellemers en dr. Félice van Nunspeet, in samenwerking met prof. dr. Susan Fiske van Princeton University.
De resultaten laten zien dat we verschillende groepen op voorhand anders beoordelen op warmte en competentie. Hoewel die verschillen binnen organisaties kleiner zijn dan in de samenleving als geheel, verdwijnen ze niet.
Hoe ontstond het onderzoek naar sociale beeldvorming op de werkvloer?
Tijdens het schrijven van het boek ‘Meestersprekers’ merkten Farah Nobbe en Natalie Mieras iets bijzonders op. Voor interviews benaderden zij tientallen invloedrijke sprekers, zowel mannen als vrouwen. Vrijwel alle mannen reageerden direct enthousiast. Bij de vrouwen lag dat anders: zij twijfelden en aarzelden om geïnterviewd te worden als ‘Meesterspreker’.
Die ervaring riep een vraag op die veel groter bleek dan alleen de wereld van het spreken: welke rol speelt beeldvorming in hoe we onszelf én anderen beoordelen?
Die vraag vormde het begin van een samenwerking met onderzoekers van de Universiteit Utrecht en uiteindelijk van een grootschalig onderzoek naar stereotype beeldvorming op de Nederlandse werkvloer.
Waarom was onderzoek naar stereotype beeldvorming op de Nederlandse werkvloer nodig?
Er bestaat internationaal veel wetenschappelijk onderzoek naar stereotype beeldvorming. Toch was er opvallend weinig bekend over hoe Nederlanders verschillende groepen op de werkvloer zien.
Om daar verandering in te brengen sloegen Nobbe Mieras en de Universiteit Utrecht de handen ineen. Onder leiding van prof. dr. Naomi Ellemers en dr. Félice van Nunspeet werd onderzocht welke stereotype beelden leven binnen Nederlandse organisaties.
Daarbij maakten de onderzoekers gebruik van het internationaal bekende Stereotype Content Model van prof. dr. Susan Fiske van Princeton University.
Wat was de opzet van het onderzoek ‘Sociale beeldvorming op de Nederlandse werkvloer’?
Welke Nederlandse organisaties deden mee aan het onderzoek?
Om een representatief beeld te krijgen, namen medewerkers uit verschillende toonaangevende Nederlandse organisaties deel aan het onderzoek.
De onderzoeksgegevens werden geanonimiseerd verwerkt, zodat individuele organisaties of respondenten niet herkenbaar zijn.
Hoe is het onderzoek naar sociale beeldvorming uitgevoerd?
De onderzoekers vroegen medewerkers hoe zij denken dat verschillende groepen in Nederland worden gezien én hoe diezelfde groepen binnen de eigen organisatie worden bekeken.
Daarbij ging het om tien groepen:
mannen;
vrouwen;
lager opgeleiden;
hoger opgeleiden;
mensen met een migratieachtergrond;
mensen zonder migratieachtergrond;
heteroseksuelen;
niet-heteroseksuelen;
jongvolwassenen;
mensen van middelbare leeftijd.
De deelnemers beschreven deze groepen aan de hand van twintig eigenschappen, zoals slim, vriendelijk, eerlijk en assertief. Vervolgens werden alle antwoorden verwerkt in twee zogenaamde Stereotype Content Maps. Daarin kreeg iedere groep een plek op twee dimensies:
Warmte (betrouwbaarheid)
Competentie (bekwaamheid)
Wat is het Stereotype Content Model van Susan Fiske?
De onderzoekers hanteerden het stereotype contentmodel van professor dr. Susan Fiske van Princeton University. Fiske deed jarenlang onderzoek in verschillende landen. (link naar Fiske lab) Dankzij de samenwerking tussen Nobbe Mieras en sociaalpsychologen Ellemers en Van Nunspeet zijn er voor het eerst onderzoeksdata beschikbaar over stereotypering op de Nederlandse werkvloer.
Wat zijn de belangrijkste resultaten van het onderzoek naar sociale beeldvorming?
De eerste Map laat zien hoe Nederlanders denken dat deze groepen in de samenleving worden gezien. De tweede laat zien hoe medewerkers denken dat dezelfde groepen binnen hun eigen organisatie worden bekeken.
Welke conclusies volgen uit het onderzoek naar sociale beeldvorming?
Vrouwen worden gemiddeld als warmer gezien dan mannen
Heteroseksuelen worden als competenter gezien dan niet-heteroseksuelen
Mensen met een migratieachtergrond worden als minder competent gezien
Binnen organisaties zijn stereotypen kleiner, maar niet verdwenen
Veel Nederlanders geloven in gelijke kansen en vinden dat er ruimte moet zijn voor mensen met een verschillende achtergrond. De onderzoeksuitkomsten wijzen echter uit dat we wel degelijk denken dat bepaalde groepen mensen van elkaar verschillen. De ondervraagden gaven aan dat er naar hun idee minder sprake is van stereotype denkbeelden binnen hun organisatie dan daarbuiten. “Toch zien we ook binnen de eigen organisatie dezelfde profielen van deze groepen ontstaan; ze worden alleen iets dichter bij elkaar geplaatst”, aldus Ellemers. “De relatieve verschillen zijn in de eigen organisatie dus kleiner, maar ze zijn er nog altijd: ook in onze eigen organisatie vinden we vrouwen bijvoorbeeld warmer dan mannen, en heteroseksuelen competenter dan niet-heteroseksuelen.”
Welke effecten heeft stereotype beeldvorming op de werkvloer?
Volgens dr. Félice van Nunspeet lijken de verschillen misschien subtiel, maar zijn de gevolgen reëel.
Stereotype beelden kunnen invloed hebben op de verwachtingen die collega’s van elkaar hebben. Daarmee kunnen ze ook een rol spelen bij het aannemen van nieuwe medewerkers, beoordelingen, promoties en de verdeling van verantwoordelijkheden. Juist omdat deze processen grotendeels onbewust verlopen, zijn ze lastig te herkennen.
Het onderzoek laat duidelijke verschillen zien in de kenmerken die men aan deze tien groepen toekent. “De gemeten verschillen zijn subtiel, maar de effecten zijn reëel. Ze hebben invloed op de verwachtingen die we hebben van collega’s, maar ook op de rolverdeling binnen de organisatie”, zegt dr. Van Nunspeet van de Universiteit Utrecht.
Waar werden de eerste resultaten van het onderzoek ‘Sociale beeldvorming op de werkvloer’ gepresenteerd?
Op 31 mei 2022 vond in Utrecht het seminar ‘Stereotypen op de Nederlandse werkvloer’ plaats. Hier werden de resultaten van het onderzoek gedeeld en konden de deelnemers in verschillende workshops met praktische interventies aan op het gebied van beeldvorming aan de slag.
Keynote sprekers waren prof. dr. Naomi Ellemers en dr. Félice van Nunspeet van de Universiteit Utrecht en Farah Nobbe en Natalie Mieras van Nobbe Mieras.
Welke lessen biedt het seminar ‘Sociale beeldvorming op de werkvloer’?
Het onderzoek van de Universiteit Utrecht laat zien dat veel groepen op de werkvloer op basis van beeldvorming op achterstand staan. Een essentiële stap is om leiders in de organisatie inzicht te geven in deze beeldvorming zodat ze verantwoordelijkheid kunnen nemen voor het aanpakken van de bedrijfscultuur. Farah Nobbe van Nobbe Mieras zegt hierover: “Je kunt van een minderheidsgroep niet vragen de heersende cultuur te veranderen. Geef leiders de kennis en vaardigheden in handen om de negatieve effecten van stereotype beeldvorming te verminderen. Leer ze hoe perceptie op warmte en competentie in elkaar steekt en laat ze zien aan welke knoppen ze kunnen draaien om indrukken van zichzelf en van anderen te veranderen”.
Organisaties die stereotypering willen aanpakken doen er goed aan eerst eigen onderzoek te doen, zegt prof. dr. Ellemers. Wie weet hoe het zit, kan er iets aan veranderen. Veel onderzoeksgegevens over stereotypering op de werkvloer komen uit het buitenland en geven geen accuraat beeld van de situatie op de Nederlandse werkvloer. “Om te begrijpen wat je moet doen, moet je eerst weten wat er aan de hand is: breng dus in kaart hoe het er in jouw organisatie voorstaat”, zegt Ellemers.
Waar zijn de keynote en paneldiscussie over stereotypen terug te kijken?
De keynote en de paneldiscussie kun je hier terugkijken:
Wat zegt prof. dr. Susan Fiske over het onderzoek naar beeldvorming op de werkvloer?
Bekijk hier de videoboodschap die professor dr. Susan T. Fiske van Princeton opnam voor het seminar ‘Beeldvorming op de Nederlandse werkvloer: hoe we elkaar echt zien’.
Welke media schreven over het onderzoek naar sociale beeldvorming?
Ook in de media kreeg het onderzoek veel aandacht. Lees hier wat Het Parool, MT Sprout en NU.nl erover schreven.
Wat benadrukt Het Parool over vooroordelen op de werkvloer?
Het Parool legt de nadruk op de hardnekkigheid van het beeld van de ideale werknemer. De kern wordt samengevat als: “De witte heteroman wordt in Nederland nog altijd gezien als de ideale werknemer.” Het artikel benadrukt daarnaast dat ook binnen organisaties die zichzelf inclusief vinden, vooroordelen over competentie en geschiktheid blijven bestaan.
Welke inzichten haalt MT/Sprout uit het onderzoek?
MT/Sprout beschrijft dat stereotype beeldvorming doorwerkt ondanks uitgesproken steun voor diversiteit en kansengelijkheid: “In de beeldvorming van de ideale werknemer of collega blijkt de witte heteroman nog altijd in het voordeel.” Het medium licht ook toe dat het Stereotype Content Model reacties op verschillende sociale groepen kan voorspellen.
Welke gevolgen voor loopbaankansen benoemt NU.nl?
NU.nl verbindt de onderzoeksresultaten nadrukkelijk aan kansen tijdens de loopbaan. Farah Nobbe zegt daar: “Denken we dat iemand niet competent genoeg is, dan krijgt diegene bijvoorbeeld ook minder snel die ene kans.” Het artikel beschrijft hoe opeenvolgende beoordelingen en verwachtingen kunnen uitgroeien tot een structurele achterstand en een zichzelf versterkende vicieuze cirkel.
Waar is de factsheet van het onderzoek naar sociale beeldvorming te downloaden?
Hoe vertaal je onderzoeksinzichten naar inclusief leiderschap en high performing teams?
Ben je benieuwd wat stereotype beeldvorming betekent voor jouw organisatie of wil je weten hoe je deze inzichten kunt vertalen naar de praktijk door middel van een lezing, workshop of training Inclusief Leiderschap?
Neem gerust contact op met Nobbe Mieras trainingen. We denken graag met je mee.
Blijf op de hoogte
Nieuwe inzichten, boeiende analyses en praktische presentatietips.
We versturen geen spam, opzeggen is altijd mogelijk.
